حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2434
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
ارمنستان بوده ، مأموريّت سفراء راجع باينكه بلاش را از عدم استرداد آنمملكت آگاه دارند ، تأييد مىشود . بلاش پيشنهاد سفراء را پذيرفت و قرار شد ، كه او قشون خود را از ارمنستان احضار كند ، روميها هم داخل ارمنستان نگردند و اين مملكت در تحت اداره تيرداد بماند . بلاش براى اجراى شرايط قرارداد حاضر شد ، كه مبرّزترين عضو خانواده اشكانى را نزد كربولو و اومميديوس بفرستد ، تا در روم مانند گروكان اقامت كنند . جهت رضايت بلاش باينكه مسئله بدين نحو دوستانه حل شود ، از اينجا بود ، كه در اين وقت بردان ( وارتان ) پسر بلاش برضدّ او قيام كرده بود و او با گرفتارى خانگى نميتوانست جنگ خارجى را با اميد بهرهمندى شروع كند . اما جهت سستى روميها با آن تداركاتى ، كه ديده و اينكه از قيام بردان برضدّ بلاش اطلاع داشتند ، چه بوده درست معلوم نيست ، زيرا تاسىتوس در اين باب ساكت است . آيا روميها شكستهاى سابقشان را از پارتىها بخاطر آورده نخواستهاند داخل جنگى شوند ، كه اگر هم در اين زمان براى آنها مساعد باشد ، در آتيه باعث نزاع دائمى بين دولتين گردد ، يا رقابت كربولو با اومميديوس باعث احتراز از جنگ شده . بعضى نكته آخرى را جهت قرار داده تصوّر كردهاند ، كه هريك از دو شخص مذكور خيال ميكرده جنگ ارمنستان باعث اعتلاى ديگرى خواهد شد و از اين جهت هر دو مانع از وقوع جنگ شدهاند . ممكن است چنين بوده باشد ، بخصوص كه بند 9 كتاب 13 سالنامههاى تاسىتوس اين نظر را تأييد مىكند . جنگ تيرداد با روم جنگ بلاش با پسرش سه سال طول كشيد ( از 55 تا 58 م . ) و بنفع پدر تمام شد . كيفيّات را نميدانيم ، همينقدر معلوم است ، كه بردان كشته شده يا بقتل رسيده است . سكهءهائى از بردان بدست آمده ، كه راجع بسنوات 55 - 58 م . است . پس از آن همين كه جنگ داخلى بر طرف شد ، لحن مذاكرات بلاش با كربولو تغيير كرد . او بسلطنت تيرداد در ارمنستان اكتفاء نكرده خواست ، كه برادرش